Xung ĐộtWiki
Tìm
Hoà giải & trung gian

Hoà giải ở cơ sở tại Việt Nam: tổ hoà giải thôn, tổ dân phố

Theo Luật Hoà giải ở cơ sở 2013, mỗi thôn, tổ dân phố có tổ hoà giải từ ba người, do dân bầu, giúp các bên tự thoả thuận; không thu tiền, không xử phạt.

Hoà giải ở cơ sở tại Việt Nam: tổ hoà giải thôn, tổ dân phố

Hoà giải ở cơ sở là việc các hoà giải viên ở thôn, làng, bản, tổ dân phố giúp những người đang có mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ tự thoả thuận với nhau, theo Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013. Mỗi thôn, tổ dân phố có một tổ hoà giải gồm những người do bà con bầu ra; họ làm việc tự nguyện, không thu tiền của các bên, và không có quyền xử phạt hay bắt ai phải làm theo. Đây là "cửa" gần dân nhất để gỡ chuyện hàng xóm, chuyện trong nhà trước khi phải đến cơ quan nhà nước hay toà án.

Khung pháp luật: một đạo luật ngắn, dễ đọc

Luật Hoà giải ở cơ sở được Quốc hội thông qua năm 2013, có hiệu lực từ ngày 1/1/2014. Trước đó, hoạt động này dựa trên Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hoà giải ở cơ sở năm 1998. Luật quy định ai được làm hoà giải viên, tổ hoà giải lập ra thế nào, việc gì được hoà giải và việc gì không, cùng các nguyên tắc phải giữ.

Cần phân biệt với hai loại hoà giải khác cũng có luật riêng: hoà giải, đối thoại tại toà án (theo luật năm 2020, do hoà giải viên tại toà làm khi việc đã nộp đơn ra toà) và hoà giải thương mại (giữa các bên làm ăn). Bài này chỉ nói về hoà giải ở cơ sở — loại gần với đời sống thôn xóm nhất.

Lưu ý: bài viết chỉ nêu kiến thức phổ thông. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi, hướng dẫn mới; với việc cụ thể, nên hỏi công chức tư pháp ở uỷ ban nhân dân xã, phường, hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý của tỉnh.

Tổ hoà giải: ai, bao nhiêu người, bầu ra sao

Tổ hoà giải được lập ở thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố và các cộng đồng dân cư tương tự. Theo luật, mỗi tổ có từ ba hoà giải viên trở lên, trong đó có hoà giải viên nữ; ở vùng có đồng bào dân tộc thiểu số thì có hoà giải viên là người dân tộc thiểu số. Tổ có một tổ trưởng.

Hoà giải viên được bầu trong cộng đồng. Việc bầu do ban công tác Mặt trận ở thôn, tổ dân phố chủ trì, phối hợp với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố. Người được đa số đại diện hộ gia đình đồng ý thì được đề nghị, sau đó chủ tịch uỷ ban nhân dân cấp xã ra quyết định công nhận.

Tiêu chuẩn hoà giải viên, nói gọn, gồm: là công dân Việt Nam thường trú ở nơi đó, tự nguyện làm, có đạo đức tốt và uy tín trong cộng đồng, có khả năng thuyết phục, vận động, và có hiểu biết pháp luật. Trên thực tế, hoà giải viên thường là trưởng thôn, cán bộ hội phụ nữ, hội người cao tuổi, cựu chiến binh, giáo viên về hưu — những người bà con quen mặt và tin.

Việc gì được hoà giải, việc gì không

Luật liệt kê khá rộng những việc thuộc phạm vi hoà giải ở cơ sở. Có thể gom thành mấy nhóm quen thuộc:

Nhóm việcVí dụ thường gặp
Mâu thuẫn sinh hoạt giữa các nhàLối đi chung, tiếng ồn, giờ giấc, nước thải, rác, vật nuôi, cây lấn sang
Tranh chấp dân sự nhỏVay mượn tiền giữa người quen, hư hỏng tài sản, ranh giới, chia tài sản trong nhà
Mâu thuẫn hôn nhân, gia đìnhVợ chồng bất hoà, cha mẹ và con, anh chị em, nuôi dưỡng cha mẹ già
Vi phạm nhẹ chưa đến mức bị xử lýVa chạm, xô xát nhỏ đã qua, nói nặng lời làm mất danh dự

Luật cũng loại trừ một số việc không được hoà giải, như việc xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng; việc vi phạm pháp luật phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử phạt hành chính; giao dịch trái pháp luật, trái đạo đức xã hội. Nói nôm na: tổ hoà giải không thể "dàn xếp cho xong" một vụ trộm, một vụ đánh người gây thương tích hay một hành vi bạo lực gia đình đáng bị xử lý.

Với bạo lực gia đình, cần nói rõ: hoà giải viên có thể góp phần phát hiện, can ngăn, nhưng người bị bạo lực có quyền và nên tìm sự bảo vệ của công an (gọi 113), uỷ ban nhân dân cấp xã, Hội Liên hiệp Phụ nữ, cơ sở y tế; nếu liên quan tới trẻ em thì gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 có các biện pháp bảo vệ người bị bạo lực. Không ai buộc phải "nhịn cho êm" khi bị đánh, bị đe doạ.

Những nguyên tắc hoà giải viên phải giữ

  • Tôn trọng sự tự nguyện. Các bên tự quyết có hoà giải không và có đồng ý hay không.
  • Khách quan, công bằng, kịp thời, có lý có tình. Không thiên vị người quen, người có thế.
  • Giữ bí mật đời tư. Chuyện trong nhà người ta kể ra không được đem đi bàn tán.
  • Tôn trọng sự thật, không xúc phạm danh dự của bất kỳ bên nào.
  • Bảo đảm bình đẳng giới. Điều này quan trọng trong mâu thuẫn vợ chồng: không được nhân danh "giữ yên nhà" mà ép người vợ chịu thiệt.
  • Không lợi dụng hoà giải để ngăn cản các bên bảo vệ quyền lợi của mình bằng con đường khác, như khiếu nại hay khởi kiện.

Một vụ việc đi qua tổ hoà giải thế nào

  1. Khởi đầu. Một bên hoặc cả hai bên đề nghị; hoặc hoà giải viên tự biết chuyện, chứng kiến; hoặc cơ quan, tổ chức đề nghị. Người dân có thể đến thẳng nhà tổ trưởng tổ hoà giải hay trưởng thôn để nói.
  2. Phân công. Tổ trưởng cử một hoặc vài hoà giải viên. Các bên được quyền đề nghị chọn hoà giải viên mình tin.
  3. Tìm hiểu. Hoà giải viên gặp từng bên, tìm hiểu nguyên nhân, có thể mời người có uy tín trong họ tộc, người am hiểu pháp luật cùng tham gia.
  4. Buổi hoà giải. Nơi gặp có thể là nhà văn hoá thôn, nhà một người trung gian, hoặc nơi các bên thấy thuận.
  5. Kết quả. Hoà giải thành thì các bên thực hiện; nếu cần, có thể lập văn bản hoà giải thành. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, các bên có thể yêu cầu toà án xem xét công nhận kết quả hoà giải thành ngoài toà án trong những trường hợp luật cho phép. Hoà giải không thành thì các bên có quyền đưa ra cơ quan có thẩm quyền hoặc toà án.

Riêng tranh chấp đất đai có thủ tục hoà giải riêng tại uỷ ban nhân dân cấp xã theo pháp luật đất đai. Đây là việc khác với buổi hoà giải ở tổ, nên hỏi công chức địa chính, tư pháp ở xã, phường để biết bước nào là bắt buộc.

Điểm mạnh và giới hạn

Điểm mạnh lớn nhất của hoà giải ở cơ sở là gần: người hoà giải biết hoàn cảnh từng nhà, biết chuyện từ đầu, nói bằng tiếng nói của xóm. Nó không tốn tiền, không giấy tờ rườm rà, và giữ được tình làng nghĩa xóm — thứ mà một bản án khó trả lại.

Giới hạn cũng từ chính sự gần ấy. Hoà giải viên có thể quen một bên hơn bên kia; áp lực "giữ thể diện cho thôn" có thể khiến người ta dàn xếp vội; kiến thức pháp luật của hoà giải viên không đồng đều. Vì thế các bên luôn có quyền từ chối hoà giải viên mình không tin, và không ký vào điều mình chưa hiểu.

Góc nhìn hôm nay: tìm tổ hoà giải ở đâu

Nếu đang có chuyện với hàng xóm hay trong nhà, có thể hỏi trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố xem ai là tổ trưởng tổ hoà giải. Uỷ ban nhân dân xã, phường cũng có công chức tư pháp – hộ tịch phụ trách việc này. Muốn tự đọc, văn bản Luật Hoà giải ở cơ sở có sẵn trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật; đọc chừng nửa giờ là nắm được. Quanh Ngày Pháp luật Việt Nam (9 tháng 11), nhiều địa phương tổ chức tuyên truyền về hoà giải ở khu dân cư; đó là dịp dễ gặp hoà giải viên để hỏi trực tiếp.

Một việc nhỏ đáng làm: lưu sẵn số điện thoại của trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố. Khi va chạm vừa nhen lên, một cuộc gọi sớm nhờ người đứng giữa thường đỡ hơn nhiều so với để tới lúc hai nhà đã không nhìn mặt nhau.

Câu hỏi thường gặp

Hoà giải ở cơ sở là gì?

Là việc hoà giải viên ở thôn, tổ dân phố giúp các bên tự thoả thuận giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ, theo Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013. Hoà giải viên không có quyền xử phạt, chỉ hướng dẫn và giúp đỡ các bên.

Tổ hoà giải có bao nhiêu người?

Theo luật, mỗi tổ có từ ba hoà giải viên trở lên, trong đó có hoà giải viên nữ. Ở vùng có đồng bào dân tộc thiểu số, tổ có hoà giải viên là người dân tộc thiểu số.

Hoà giải ở cơ sở có mất tiền không?

Các bên không phải trả tiền cho tổ hoà giải. Hoạt động hoà giải ở cơ sở được Nhà nước hỗ trợ kinh phí theo quy định.

Bạo lực gia đình có đưa ra tổ hoà giải được không?

Hành vi bạo lực đáng bị xử lý hành chính hoặc hình sự thì không thuộc việc được hoà giải. Người bị bạo lực nên gọi công an 113, báo uỷ ban nhân dân xã, phường, Hội Liên hiệp Phụ nữ; nếu có trẻ em liên quan thì gọi Tổng đài 111.

Hoà giải ở cơ sở không thành thì làm gì tiếp?

Các bên có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết hoặc khởi kiện ra toà án. Việc đã qua hoà giải ở cơ sở không làm mất quyền đó.

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột

Bài viết liên quan

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột Xem app khác