Xung ĐộtWiki
Tìm
Hoà giải & trung gian

Các bước một buổi hoà giải: từ chuẩn bị tới chốt thoả thuận

Một buổi hoà giải đi qua sáu bước: chuẩn bị, mở đầu đặt quy tắc, mỗi bên kể chuyện, gom vấn đề, tìm phương án, chốt thoả thuận, rồi theo dõi việc thực hiện.

Các bước một buổi hoà giải: từ chuẩn bị tới chốt thoả thuận

Một buổi hoà giải thường đi qua sáu bước: chuẩn bị, mở đầu và đặt quy tắc, mỗi bên kể câu chuyện của mình, gom lại thành các vấn đề cần giải quyết, cùng tìm phương án, rồi chốt và ghi thoả thuận. Sau buổi gặp còn một bước hay bị quên là kiểm tra lại xem thoả thuận có được giữ không. Không phải buổi nào cũng đi đủ và đúng thứ tự, nhưng nắm khung này giúp người đứng giữa không bị lạc khi hai bên bắt đầu to tiếng.

Khung sáu bước nhìn nhanh

Các trường phái hoà giải chia bước khác nhau. Christopher Moore trong sách về tiến trình hoà giải chia rất chi tiết, tính cả những việc trước khi hai bên gặp mặt. Các tài liệu tập huấn hoà giải ở cơ sở của Việt Nam thì gọn hơn. Bảng dưới đây là khung phổ biến, đủ dùng cho một buổi hoà giải chuyện hàng xóm, gia đình hay công sở.

BướcMục đíchCâu hỏi then chốt
1. Chuẩn bịBiết chuyện, biết người, chọn chỗHai bên có muốn hoà giải không? Có gì nguy hiểm không?
2. Mở đầuTạo không khí an toàn, đặt quy tắcMọi người đồng ý cách nói chuyện chưa?
3. Kể chuyệnMỗi bên được nghe trọn vẹnChuyện gì đã xảy ra theo cách nhìn của anh, chị?
4. Gom vấn đềBiến lời kể thành danh sách việc cần giải quyếtTa cần thống nhất những chuyện gì?
5. Tìm phương ánNghĩ ra nhiều cách trước khi chọnCó những cách nào để cả hai cùng ổn?
6. Chốt thoả thuậnGhi cụ thể, rõ ràng, khả thiAi làm gì, khi nào, nếu trục trặc thì sao?

Bước 1: Chuẩn bị — một nửa công việc nằm ở đây

Trước khi hai bên ngồi chung, người hoà giải nên gặp hoặc gọi điện riêng cho từng người. Mục đích là nghe sơ qua câu chuyện, hỏi xem họ có thật sự muốn giải quyết không, và giải thích hoà giải là gì, không phải là gì.

Đây cũng là lúc sàng lọc. Nếu một bên kể về đánh đập, đe doạ, hoặc tỏ ra sợ bên kia, người hoà giải phải cân nhắc lại: ngồi chung có an toàn không, có cần báo công an hay chuyển sang cơ quan khác không. Hoà giải không dành cho các tình huống bạo lực.

Chuyện chỗ ngồi tưởng nhỏ mà không nhỏ. Nên chọn nơi trung lập, không phải nhà của một bên. Bàn tròn hoặc ngồi chéo góc tốt hơn ngồi đối mặt thẳng như hai phe. Có nước uống, có chỗ để mỗi bên ra ngoài nghỉ một lát khi cần.

Bước 2: Mở đầu và đặt quy tắc

Lời mở đầu thường ngắn: cảm ơn hai bên đã đến, nhắc rằng người hoà giải không đứng về phía ai và không quyết thay ai, rằng mọi điều nói ra được giữ kín, và rằng ai cũng có quyền xin dừng.

Sau đó đề nghị vài quy tắc, và hỏi để hai bên cùng đồng ý:

  • Mỗi người nói hết lượt mình, người kia không ngắt lời; ai sợ quên thì ghi ra giấy.
  • Không chửi bới, không lăng mạ, không nói về gia đình, quá khứ riêng tư của người kia.
  • Nói về việc mình thấy, mình cảm thấy, hơn là gán ý cho người kia.
  • Tắt hoặc úp điện thoại.

Khi một quy tắc bị vi phạm sau đó, người hoà giải chỉ cần nhắc: "Lúc nãy mình đã thống nhất là…". Đây là sức mạnh của việc để hai bên tự đồng ý từ đầu.

Bước 3: Mỗi bên kể câu chuyện của mình

Thường bên đề nghị hoà giải nói trước, hoặc bốc thăm, hoặc hỏi bên nào muốn nói trước. Người hoà giải chủ yếu nghe, thỉnh thoảng hỏi thêm cho rõ, và cuối lượt thì tóm lại ý chính bằng lời trung tính rồi hỏi: "Như vậy có đúng ý anh không?"

Lượt kể đầu tiên thường đầy cảm xúc, lặp lại, đổ lỗi. Đừng vội cắt. Nhiều người phải được nói ra đủ một lần mới bắt đầu nghe được người khác. Ở bước này, điều quý nhất người hoà giải thu được không phải "ai đúng" mà là: mỗi bên lo điều gì, sợ điều gì, cần điều gì.

Bước 4: Gom lại thành vấn đề cần giải quyết

Từ hai câu chuyện, người hoà giải đề xuất một danh sách vấn đề, viết bằng ngôn ngữ trung tính, không ám chỉ lỗi của ai. Ví dụ, thay vì "Chuyện nhà ông Ba xả nước bẩn sang nhà bà Tư", nên viết "Nước thải từ hai nhà thoát đi đâu". Câu đầu mời cãi nhau; câu sau mời bàn cách.

Sau đó hỏi hai bên muốn bàn vấn đề nào trước. Thường nên chọn việc dễ, ít cảm xúc trước. Một lần gật đầu chung, dù về chuyện nhỏ, làm không khí khác hẳn.

Bước 5: Tìm phương án

Đây là bước sáng tạo. Nguyên tắc vàng: nghĩ ra nhiều cách trước, đánh giá sau. Khi đang liệt kê, không ai được chê phương án của ai. Người hoà giải có thể hỏi: "Nếu anh ở vị trí bên kia, anh sẽ đề nghị gì?", "Có cách nào mà cả hai cùng đỡ thiệt không?", "Người khác gặp chuyện tương tự thường làm gì?"

Khi đã có vài phương án, mới cùng xét từng cái: có làm được không, tốn bao nhiêu, ai chịu, có hợp luật không, nếu làm thì sáu tháng sau còn ổn không.

Nếu bế tắc, người hoà giải có thể tạm nghỉ và gặp riêng từng bên. Trong buổi gặp riêng, người ta hay nói ra điều thật hơn: "Thật ra mình chỉ cần bên kia xin lỗi một câu" — kiểu câu không dễ nói trước mặt đối phương.

Bước 6: Chốt và ghi thoả thuận

Một thoả thuận tốt trả lời được: ai, làm gì, khi nào, ở đâu, tốn bao nhiêu, ai chịu, và nếu trục trặc thì làm gì. Đọc lại to cho hai bên nghe, hỏi từng người có đồng ý từng điểm không. Với hoà giải ở cơ sở, khi hoà giải thành, các bên có thể lập văn bản hoà giải thành theo quy định.

Ví dụ một thoả thuận đơn giản giữa hai nhà hàng xóm:

  1. Trong tháng này, hai nhà cùng thuê thợ nạo rãnh thoát nước chung; chi phí chia đôi.
  2. Nhà A nối ống thoát nước giặt ra rãnh chung, không để chảy qua sân nhà B.
  3. Nếu sau khi làm rãnh vẫn ngập, hai bên mời tổ hoà giải đến xem lại.

Sau buổi hoà giải: đừng bỏ quên bước theo dõi

Nhiều thoả thuận đổ vỡ không phải vì ai cố ý phá, mà vì không ai hỏi lại. Một cuộc gọi sau một hai tuần, một lần ghé qua sau một tháng, giúp phát hiện trục trặc khi nó còn nhỏ. Hoà giải không thành cũng không phải vô ích: hai bên thường đã hiểu nhau hơn, danh sách vấn đề đã rõ hơn, và nếu phải đi tiếp sang con đường pháp lý thì cũng gọn hơn.

Góc nhìn hôm nay: tập dượt với chuyện nhỏ

Khung sáu bước không chỉ dành cho hoà giải viên. Một buổi họp gia đình về chuyện chăm bố mẹ già, một buổi họp nhóm sau khi dự án trục trặc, đều dùng được: hẹn giờ, đặt quy tắc, cho mỗi người nói trọn, gom vấn đề, nghĩ nhiều cách rồi mới chọn, ghi lại ai làm gì. Ai muốn học bài bản hơn có thể tìm tài liệu tập huấn hoà giải viên ở cơ sở của ngành tư pháp, hoặc các khoá kỹ năng hoà giải của trung tâm hoà giải thương mại.

Câu hỏi thường gặp

Một buổi hoà giải gồm những bước nào?

Thường gồm chuẩn bị, mở đầu và đặt quy tắc, mỗi bên kể chuyện, gom vấn đề, tìm phương án và chốt thoả thuận. Sau đó nên có bước theo dõi việc thực hiện. Thứ tự có thể linh hoạt tuỳ tình huống.

Một buổi hoà giải kéo dài bao lâu?

Không có thời lượng cố định. Chuyện hàng xóm đơn giản có thể xong trong một buổi; chuyện phức tạp có thể cần vài buổi. Nên hẹn trước thời gian và nghỉ giữa chừng khi căng thẳng.

Ai được nói trước trong buổi hoà giải?

Thường là bên đề nghị hoà giải, hoặc do hai bên thống nhất. Điều quan trọng hơn là cả hai đều được nói trọn lượt mà không bị ngắt.

Hoà giải không thành thì sao?

Hai bên vẫn giữ nguyên quyền giải quyết bằng con đường khác như cơ quan có thẩm quyền hoặc toà án. Buổi hoà giải không thành vẫn giúp làm rõ vấn đề và đôi khi giúp các bên hiểu nhau hơn.

Thoả thuận hoà giải nên ghi những gì?

Nên ghi rõ ai làm gì, khi nào, chi phí ai chịu, và nếu không thực hiện thì xử lý ra sao. Câu chữ càng cụ thể thì càng ít chỗ để cãi nhau lại sau này.

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột

Bài viết liên quan

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột Xem app khác