Xung ĐộtWiki
Tìm
Nguyên lý thế trận

Tập trung lực lượng vào điểm quyết định: nguyên lý số một của thế trận

Tập trung lực lượng là dồn phần lớn sức vào điểm mà thắng ở đó kéo theo thắng nơi khác, thay vì rải đều. Jomini, Clausewitz và Tôn Tử đều đặt nguyên lý này lên đầu.

Tập trung lực lượng vào điểm quyết định: nguyên lý số một của thế trận

Tập trung lực lượng vào điểm quyết định nghĩa là dồn phần lớn sức của mình vào một chỗ mà thắng ở đó sẽ kéo theo thắng ở những chỗ khác, thay vì rải đều quân khắp nơi. Đây là nguyên lý được các nhà lý luận thế kỷ 19 như Jomini và Clausewitz đặt lên hàng đầu, và cũng là bài học đầu tiên mà gần như ai bày sa bàn cũng phải trả giá mới thấm. Cái khó không nằm ở việc dồn quân, mà ở việc chọn đúng chỗ để dồn.

Nguyên lý nói gì

Jomini viết trong Précis de l'art de la guerre (1838) rằng toàn bộ nghệ thuật cầm quân có thể quy về một nguyên lý căn bản: đưa khối lực lượng chính, bằng các bước liên tiếp, vào những điểm quyết định của chiến trường và vào đường liên lạc của đối phương, mà không để lộ đường của mình; xoay xở sao cho khối chính của mình đánh vào từng phần của đối phương. Clausewitz trong Vom Kriege (1832) nói ngắn hơn: không có quy luật nào cao hơn và đơn giản hơn việc giữ cho lực lượng tập trung.

Trước đó hơn hai nghìn năm, thiên Hư Thực trong Tôn Tử binh pháp đã có câu: ta chuyên nhất làm một, địch phân tán làm mười, thế là lấy mười đánh một. Ba người, ba thời, cùng một ý.

Vì sao dồn quân lại hiệu quả

Lý do nghe hiển nhiên nhưng hay bị quên giữa lúc cầm quân: sức mạnh ở một điểm quyết định kết quả ở điểm đó, chứ không phải tổng sức mạnh trên cả bàn. Hai bên mỗi bên có 12 đơn vị. Nếu một bên chia đều 4–4–4 vào ba hướng, còn bên kia đặt 2–2–8, thì ở hướng thứ ba, 8 đánh 4. Bên dồn quân thắng chắc ở đó, rồi quay sang hai hướng kia với lợi thế đã có.

Trên sa bàn có bảng tra kết quả theo tỉ lệ sức, hiệu ứng này còn rõ hơn. Ở nhiều bộ luật, tỉ lệ 1:1 cho kết quả gần như may rủi, 2:1 bắt đầu nghiêng, 3:1 thì bên mạnh hầu như luôn đẩy lùi được bên yếu. Chênh một chút tỉ lệ ở một điểm đáng giá hơn chênh nhiều ở tổng thể.

Cách bày 12 đơn vịHướng AHướng BHướng CKết cục thường gặp
Bên chia đều444Đủ giữ ở mọi hướng nếu đối phương cũng chia đều
Bên dồn quân228Thua hoặc giữ chật vật ở A, B; thắng lớn ở C

Sau vài lượt, bên dồn quân thường phá vỡ hướng C rồi vòng sang sau lưng A và B, buộc bên chia đều phải lùi cả ba hướng dù tổng quân hai bên bằng nhau.

Điểm quyết định là gì

Dồn quân sai chỗ còn tệ hơn chia đều, vì cả khối quân mạnh đánh vào nơi thắng cũng chẳng được gì. Jomini phân biệt hai loại điểm quyết định:

Điểm quyết định về địa lý

Những chỗ mà nắm được thì kiểm soát được cả vùng: ngã ba đường lớn, cầu duy nhất qua sông, đèo dẫn vào thung lũng, thành giữ đầu mối. Trên sa bàn, đó là những ô mà mọi đường đi đều phải qua.

Điểm quyết định theo thế trận

Những chỗ phụ thuộc vào cách bày quân của đối phương lúc đó: một cánh lộ sườn, chỗ nối giữa hai khối quân, đường tiếp tế bị kéo dài. Loại điểm này thay đổi theo từng lượt, phải đọc ra chứ không thuộc lòng được.

Một mẹo khi nhìn sa bàn: điểm quyết định thường là nơi mà nếu mình thắng, đối phương phải phản ứng ở chỗ khác. Thắng ở một ô mà đối phương có thể làm lơ thì chưa phải điểm quyết định.

Tập trung theo không gian và theo thời gian

Dồn quân không chỉ là đứng sát nhau. Clausewitz có nói tới sự tập trung theo thời gian: dùng lực lượng cùng một lúc chứ đừng nhỏ giọt từng phần. Một khối 8 đơn vị tung ra trong cùng một lượt khác hẳn 8 đơn vị tung ra trong bốn lượt, mỗi lượt 2. Kiểu thứ hai cho đối phương cơ hội đánh từng phần, vì lúc nào họ cũng chỉ phải đối đầu với 2.

Người mới cầm quân trên sa bàn hay mắc đúng lỗi này: thấy một quân bị đánh thì gửi một quân tới cứu, quân đó bị đánh thì gửi thêm một quân nữa. Kết quả là mất từng quân một, trong khi nếu gom lại đánh một lần thì đã thắng.

Câu tự hỏi trước mỗi đòn đánh: "Mình có đang tung ra tất cả những gì có thể tung ra vào lúc này không, hay đang nhỏ giọt?"

Cái giá của việc dồn quân

Không có nguyên lý nào miễn phí. Dồn quân vào một điểm thì những nơi khác mỏng đi, và đối phương có thể đánh vào chỗ mỏng ấy. Có ba rủi ro chính:

  • Đối phương cũng dồn, nhưng vào chỗ khác: hai bên cùng thắng ở hướng mạnh của mình, thua ở hướng yếu. Lúc đó ai nhanh hơn, ai đánh vào chỗ hiểm hơn (thường là gốc hoặc đường tiếp tế) sẽ thắng.
  • Đoán sai điểm quyết định: cả khối quân mạnh đánh vào nơi đối phương sẵn sàng bỏ, trong khi mất chỗ quan trọng thật.
  • Quá đông một chỗ: nhiều luật sa bàn giới hạn số quân trong một ô hoặc phạt khi chen chúc. Ngoài đời, quân quá đông một chỗ khó nuôi và khó di chuyển.

Vì vậy tập trung lực lượng luôn đi đôi với nguyên lý ngược chiều: tiết kiệm lực lượng ở mặt phụ. Mặt phụ phải được giữ bằng ít quân nhất mà vẫn không vỡ, để có quân dồn cho mặt chính.

Nhận ra lúc nào nên dồn

Trên sa bàn, có vài dấu hiệu cho thấy đã tới lúc dồn quân:

  1. Đối phương đã chia quân thành nhiều khối xa nhau, không kịp cứu nhau trong một hai lượt.
  2. Có một điểm mà thắng ở đó sẽ cắt được đường tiếp tế hoặc tách đôi đội hình đối phương.
  3. Mặt phụ của mình có địa hình tốt (sông, núi) để ít quân giữ được vài lượt.
  4. Mình đủ quân để đạt tỉ lệ áp đảo ở điểm đó, chứ không chỉ nhỉnh hơn một chút.

Nếu không có điều kiện nào trong bốn điều trên, dồn quân vội có thể chỉ là liều.

Góc nhìn hôm nay

Nguyên lý tập trung đúng với mọi chỗ mà sức người có hạn. Một người làm mười việc cùng lúc, mỗi việc một chút, thường không xong việc nào. Một nhóm có ít người mà dàn ra năm mặt trận thì mặt nào cũng mỏng. Câu hỏi của Jomini dùng được ngay: việc nào là điểm quyết định, mà làm xong nó thì các việc khác tự dễ đi? Dồn sức vào đó, còn những việc phụ thì giữ ở mức không đổ.

Muốn đọc tiếp:

  • Précis de l'art de la guerre của Jomini, phần trình bày nguyên lý căn bản.
  • Vom Kriege của Clausewitz, quyển 3, các chương về ưu thế quân số và tập trung lực lượng.
  • Thiên Hư Thực trong Tôn Tử binh pháp, đọc cùng phần chú giải để hiểu ý "chuyên" và "phân".
  • Tự thử trên sa bàn: cùng một thế bày quân, chơi một ván chia đều và một ván dồn quân để cảm nhận khác biệt.

Câu hỏi thường gặp

Tập trung lực lượng là gì?

Tập trung lực lượng là dồn phần lớn sức vào một điểm quyết định thay vì rải đều khắp nơi. Mục đích là tạo ưu thế áp đảo ở nơi mà thắng sẽ kéo theo thắng ở chỗ khác. Đây là nguyên lý được Jomini và Clausewitz coi là hàng đầu.

Điểm quyết định là gì?

Điểm quyết định là nơi mà nắm được hoặc thắng được ở đó sẽ ảnh hưởng tới cả thế trận. Jomini chia làm điểm quyết định về địa lý như ngã ba, cầu, đèo và điểm quyết định theo thế trận như chỗ nối giữa hai khối quân đối phương. Loại thứ hai thay đổi theo từng lượt.

Tôn Tử nói gì về tập trung lực lượng?

Thiên Hư Thực có câu: ta chuyên nhất làm một, địch phân tán làm mười, thế là lấy mười đánh một. Ý là khiến đối phương phải chia quân trong khi mình gom lại, để ở chỗ giao chiến mình luôn đông hơn.

Dồn quân có nhược điểm gì?

Dồn quân một chỗ thì chỗ khác mỏng, đối phương có thể đánh vào đó. Đoán sai điểm quyết định thì cả khối quân mạnh đánh vào nơi vô ích. Vì thế tập trung luôn phải đi kèm việc giữ mặt phụ bằng ít quân nhất có thể.

Vì sao gửi quân cứu từng tốp nhỏ lại hay thua?

Vì mỗi tốp nhỏ đến nơi đều đối đầu với khối đông hơn của đối phương và bị đánh từng phần. Clausewitz nhấn mạnh việc dùng lực lượng cùng một lúc. Gom lại đánh một lần thường có lợi hơn nhiều lần nhỏ giọt.

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột

Bài viết liên quan

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột Xem app khác