Xung ĐộtWiki
Tìm
Tự làm sa bàn & quân cờ

Sơn quân cờ và tô màu địa hình sa bàn: chọn sơn, kỹ thuật, an toàn

Sơn quân cờ và sa bàn theo trình tự: làm sạch, sơn lót, màu nền, màu loãng tạo bóng, quét khô, chi tiết, phủ bảo vệ. Sơn acrylic gốc nước là lựa chọn an toàn nhất.

Sơn quân cờ và tô màu địa hình sa bàn: chọn sơn, kỹ thuật, an toàn

Sơn quân cờ và tô màu sa bàn đều theo một trình tự chung: làm sạch bề mặt, sơn lót, phủ màu nền, cho một lớp màu loãng sẫm đọng vào khe để tạo bóng, quét khô màu sáng lên các gờ nổi, vẽ chi tiết, rồi phủ lớp bảo vệ. Với người làm ở nhà và có trẻ em cùng làm, sơn acrylic gốc nước là lựa chọn an toàn nhất: ít mùi, rửa cọ bằng nước, khô nhanh. Sơn xịt và sơn gốc dung môi chỉ dùng ngoài trời, có khẩu trang, và không bao giờ dùng trực tiếp lên xốp.

Chọn loại sơn

LoạiƯu điểmNhược điểmDùng cho
Acrylic gốc nướcÍt mùi, rửa bằng nước, khô nhanh, pha trộn dễKhô nhanh nên khó tán màu chuyển tiếpGần như mọi việc: quân, địa hình, chi tiết
Sơn xịt lótPhủ nhanh, đều, bám tốtCó dung môi, mùi mạnh, làm chảy xốpLớp lót cho quân gỗ, nhựa, kim loại
Sơn men gốc dung môiBền, bóngMùi nặng, phải rửa cọ bằng dung môi, khô lâuNgười có kinh nghiệm, nơi thật thoáng
Màu nước, mựcTrong, loang đẹpDễ phai, không bền khi chạm nhiềuTô bản đồ giấy, chi tiết nhỏ
Sơn tường gốc nướcRẻ, mua theo lítHạt thô, ít màuLớp nền diện tích lớn của sa bàn

Với sa bàn lớn, một mẹo tiết kiệm là dùng sơn tường gốc nước màu nâu đất hoặc xanh rêu cho lớp nền, rồi chỉ dùng sơn acrylic ống nhỏ cho chi tiết. Nhiều hiệu sơn có thể pha màu theo mẫu.

Trình tự sơn quân cờ

  1. Làm sạch. Quân gỗ: chà nhám xong, lau bụi bằng khăn ẩm, chờ khô. Quân nhựa hoặc kim loại: rửa bằng nước xà phòng loãng để bỏ dầu khuôn.
  2. Sơn lót. Lớp lót giúp sơn màu bám chắc và lên màu đều. Lót trắng cho màu tươi sáng; lót đen hoặc xám cho màu trầm và dễ che chỗ sót. Có thể dùng sơn lót acrylic quét bằng cọ thay cho sơn xịt.
  3. Màu nền. Hai bên nên chọn hai màu tương phản rõ cả về sắc lẫn độ sáng, ví dụ đỏ sẫm và kem, xanh đậm và vàng nhạt. Hai lớp mỏng tốt hơn một lớp dày.
  4. Đánh dấu loại quân. Dán băng dính giấy che rồi sơn vạch quanh thân, chấm một hai chấm trên đầu quân, hoặc sơn đầu quân một màu riêng cho tướng.
  5. Lớp màu loãng tạo bóng. Pha màu nâu hoặc đen với nhiều nước (thêm một giọt nước rửa chén để màu chảy đều), quét lên quân có khắc. Màu đọng vào khe, làm chi tiết nổi rõ.
  6. Phủ bảo vệ. Quân cờ bị cầm nắm liên tục nên cần một hai lớp dầu bóng gốc nước. Loại mờ trông tự nhiên hơn; loại bóng bền hơn và dễ lau.

Tô màu địa hình sa bàn

Lớp nền và nguyên tắc chung

Đất thật hiếm khi có màu nâu thuần. Pha nâu với một chút xám hoặc xanh rêu sẽ tự nhiên hơn. Những người làm mô hình còn có kinh nghiệm gọi là "màu theo tỉ lệ": vật càng thu nhỏ thì màu nên pha sáng hơn một chút so với thật, vì ngoài đời ta nhìn cảnh vật qua một lớp không khí làm màu nhạt đi. Sa bàn sơn đúng màu thật thường trông tối và nặng.

Quét khô cho đá và gờ

Quét khô (thường gọi theo tiếng Anh là drybrush) là kỹ thuật quan trọng nhất cho địa hình. Nhúng cọ cứng, bẹt vào sơn sáng màu, lau gần hết sơn lên giấy cho tới khi cọ gần như khô, rồi quét nhẹ, nhanh qua bề mặt. Sơn chỉ bám lên những chỗ nổi, để lại khe sâu tối. Vách đá thạch cao sơn nền xám sẫm, quét khô hai lượt xám nhạt rồi trắng ngà, sẽ hiện ra đầy đủ vân.

Nước

Sông hồ sơn đậm ở giữa (xanh đen hoặc nâu xanh) và nhạt dần ra bờ, vì nước sâu thì tối. Sau khi khô, quét nhiều lớp keo sữa hoặc dầu bóng gốc nước để tạo mặt nước bóng. Muốn có gợn sóng, chấm keo dày bằng đầu cọ khi lớp cuối còn ướt.

Cỏ, đường, ruộng

  • Quét keo sữa pha loãng lên vùng cần cỏ, rắc bột cỏ mô hình hoặc mạt cưa nhuộm xanh, chờ khô rồi dốc ngược rũ phần thừa.
  • Đường đất để màu nền sáng hơn xung quanh, rắc cát mịn, quét khô màu vàng đất lên giữa đường nơi bị đi nhiều.
  • Ruộng có thể kẻ bờ bằng que tăm, sơn mặt ruộng các tông xanh khác nhau cho thấy mùa vụ khác nhau.

Màu phân tầng theo độ cao

Sa bàn dùng để học địa lý thường tô màu theo độ cao, giống bản đồ địa hình trong sách giáo khoa: đồng bằng xanh lục, đồi trung du vàng, núi cao nâu sẫm, biển hồ xanh lam đậm nhạt theo độ sâu. Cách này giúp người xem đọc độ cao bằng mắt ngay cả khi nhìn từ trên xuống.

Độ cao tương đốiMàu gợi ý
Biển sâuXanh lam đậm
Biển nông, ven bờXanh lam nhạt
Đồng bằng thấpXanh lục
Đồi, trung duVàng – vàng cam
Núi trung bìnhNâu nhạt
Núi caoNâu sẫm

Ranh giới các tầng màu nên theo đúng các lớp đồng mức đã cắt khi dựng sa bàn. Nếu sa bàn dùng để đặt quân đấu cờ trận, nên dùng màu tự nhiên thay vì phân tầng, vì màu phân tầng quá rực sẽ làm quân khó nhìn.

An toàn khi sơn

  • Thông gió. Mở cửa, bật quạt hút. Sơn xịt và sơn gốc dung môi chỉ dùng ngoài trời hoặc nơi thật thoáng, đeo khẩu trang có lọc hơi hữu cơ.
  • Không ăn uống khi đang sơn. Để đồ ăn thức uống xa bàn sơn; rửa tay kỹ sau khi làm.
  • Không ngậm đầu cọ. Thói quen dùng môi vuốt nhọn đầu cọ từng gây hậu quả thảm khốc: những năm 1920, nhiều nữ công nhân ở Mỹ sơn mặt đồng hồ bằng sơn chứa radium đã bị nhiễm độc nặng vì thói quen này. Sơn mô hình ngày nay không chứa radium, nhưng vẫn không nên đưa sơn vào miệng.
  • Trẻ em. Chỉ dùng sơn gốc nước có ghi rõ an toàn cho trẻ, có người lớn ngồi cùng, đeo tạp dề và găng nếu trẻ dễ bị kích ứng da.
  • Tránh xa lửa. Dung môi, sơn xịt và giẻ thấm dầu đều dễ cháy. Giẻ thấm dầu lanh còn có thể tự bốc cháy nếu vo lại — trải phẳng phơi khô ngoài trời.
  • Không dùng sơn cũ không rõ nguồn gốc. Sơn rất cũ có thể chứa chì. Đừng dùng lon sơn trôi nổi không nhãn mác cho đồ trẻ em cầm nắm.
  • Xử lý chất thải đúng cách. Không đổ dung môi xuống cống. Nước rửa cọ acrylic nên để lắng, cho phần cặn khô lại rồi bỏ vào thùng rác.

Lỗi hay gặp

LỗiNguyên nhânCách tránh
Sơn bong khi cầmKhông sơn lót, bề mặt có dầuRửa sạch, sơn lót, phủ dầu bóng
Lớp sơn dày, mất chi tiếtSơn một lớp đặcPha loãng, sơn hai ba lớp mỏng
Xốp bị chảy lõmXịt sơn gốc dung môi lên xốpLót xốp bằng keo sữa hoặc sơn gốc nước trước
Hai bên khó phân biệt dưới đènHai màu cùng độ sángChọn một màu sáng, một màu tối
Sa bàn trông tối, nặngMàu nền quá đậmPha sáng màu nền, quét khô màu sáng

Góc nhìn hôm nay

Sơn là bước làm cho sa bàn và quân cờ "sống". Cùng một khối thạch cao, sơn vội thì trông như cục bột, sơn đủ lớp thì thành vách núi. Nhưng đó cũng là bước dễ tiêu tốn thời gian nhất, nên đặt mục tiêu vừa phải: quân cờ cần rõ ràng trước, đẹp sau.

Muốn học thêm, có thể xem các mô hình sa bàn ở bảo tàng lịch sử, bảo tàng địa chất hoặc triển lãm kiến trúc, để ý cách người ta tô màu đất, nước và đá. Các nhóm chơi mô hình cũng hay chia sẻ hướng dẫn chi tiết cho từng kỹ thuật như quét khô và tạo bóng bằng màu loãng.

Câu hỏi thường gặp

Nên dùng sơn gì để sơn quân cờ gỗ?

Sơn acrylic gốc nước là lựa chọn phổ biến và an toàn: ít mùi, rửa cọ bằng nước, khô nhanh. Sau khi sơn nên phủ một hai lớp dầu bóng gốc nước vì quân cờ bị cầm nắm thường xuyên.

Quét khô (drybrush) là gì?

Đó là kỹ thuật nhúng cọ vào sơn sáng, lau gần hết sơn rồi quét nhẹ qua bề mặt, để sơn chỉ bám lên các chỗ nổi. Kỹ thuật này làm vân đá, gờ đất và chi tiết khắc hiện rõ.

Có xịt sơn lên xốp được không?

Phần lớn sơn xịt chứa dung môi làm chảy xốp. Muốn sơn xốp, hãy phủ lót trước bằng keo sữa hoặc sơn gốc nước, chờ khô rồi mới sơn tiếp, và luôn thử trên một mẩu vụn.

Tô màu sa bàn theo độ cao thế nào?

Dùng màu phân tầng như bản đồ địa hình: đồng bằng xanh lục, đồi vàng, núi nâu nhạt tới nâu sẫm, nước xanh lam đậm nhạt theo độ sâu. Ranh giới màu nên trùng với các lớp đồng mức đã cắt.

Trẻ em sơn mô hình cần lưu ý gì?

Chỉ dùng sơn gốc nước ghi rõ an toàn cho trẻ, có người lớn ngồi cùng, không ăn uống khi sơn và rửa tay kỹ sau đó. Sơn xịt và sơn dung môi nên để người lớn làm ngoài trời.

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột

Bài viết liên quan

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột Xem app khác