Xung ĐộtWiki
Tìm
Hiểu về xung đột

Tam giác xung đột của Galtung: thái độ, hành vi và mâu thuẫn gốc

Tam giác xung đột của Johan Galtung chia mọi xung đột thành ba góc: thái độ, hành vi, mâu thuẫn gốc; muốn gỡ cho đến nơi phải xử lý cả ba, không chỉ dập hành vi.

Tam giác xung đột của Galtung: thái độ, hành vi và mâu thuẫn gốc

Tam giác xung đột là mô hình của nhà nghiên cứu hoà bình người Na Uy Johan Galtung, chia mọi xung đột thành ba góc: thái độ (A – attitude), hành vi (B – behaviour) và mâu thuẫn gốc (C – contradiction). Ý chính của mô hình là ba góc luôn kéo theo nhau, và muốn gỡ một xung đột cho đến nơi thì phải xử lý cả ba, không chỉ dập phần hành vi người ta nhìn thấy. Vì ba chữ cái đầu, mô hình còn được gọi là tam giác ABC.

Johan Galtung và mô hình ABC

Johan Galtung là một trong những người đặt nền cho ngành nghiên cứu hoà bình. Ông lập Viện Nghiên cứu Hoà bình Oslo năm 1959, viết rất nhiều sách và bài về xung đột. Tam giác ABC xuất hiện trong nhiều công trình của ông, được trình bày hệ thống trong sách Peace by Peaceful Means (1996).

Galtung còn có những mô hình khác, như tam giác bạo lực, và nhiều phân tích về các cuộc xung đột lớn. Bài này chỉ bàn phần mô hình ABC, minh hoạ bằng tình huống đời thường, vì đó là phần dùng được ngay cho người đọc phổ thông.

Ba góc của tam giác

GócLà gìNằm ở đâuVí dụ trong một văn phòng
A – Thái độCảm xúc, niềm tin, định kiến, cách nhìn về bên kiaBên trong mỗi người, không nhìn thấy trực tiếp"Chị ấy coi thường mình", bực bội, nghi ngờ
B – Hành viLời nói, hành động, cả sự im lặng có chủ đíchBên ngoài, ai cũng thấyKhông trả lời tin nhắn, nói xấu sau lưng, đập bàn trong cuộc họp
C – Mâu thuẫn gốcSự không tương hợp thật giữa mục tiêu, nhu cầu, quyền lợiGiữa các bên, trong hoàn cảnhHai người cùng được giao phụ trách một khách hàng mà không ai phân rõ quyền

Galtung lưu ý một điểm: trong ba góc, chỉ hành vi là thấy được. Thái độ nằm trong đầu, mâu thuẫn gốc nằm trong cấu trúc của tình huống. Vì vậy người ngoài thường chỉ phản ứng với hành vi, và bỏ sót hai góc còn lại.

Xung đột tiềm ẩn và xung đột bộc lộ

Theo Galtung, một xung đột có thể tồn tại mà chưa có hành vi nào. Khi mâu thuẫn gốc đã có, thái độ đã hình thành, nhưng chưa ai làm gì, đó là xung đột tiềm ẩn. Khi hành vi xuất hiện, xung đột bộc lộ.

Ví dụ trong một lớp học: hai nhóm học sinh cùng muốn dùng sân bóng giờ ra chơi (mâu thuẫn gốc). Mỗi nhóm bắt đầu nghĩ nhóm kia "chiếm sân" (thái độ). Một hôm có đứa đá bóng trúng người nhóm kia, và cuộc cãi bùng ra (hành vi). Thầy cô thường chỉ thấy cuộc cãi và phạt cả hai bên. Nhưng nếu không sửa lịch dùng sân, tuần sau chuyện lại xảy ra.

Ngược lại, có khi hành vi xuất hiện mà mâu thuẫn gốc rất nhỏ hoặc không có. Hai người hiểu nhầm nhau qua một tin nhắn cộc lốc, cãi nhau to, trong khi thật ra không ai cản trở ai. Lúc ấy góc A (thái độ) là nơi cần gỡ.

Ba góc kéo theo nhau

Điều làm mô hình hữu ích là nó cho thấy ba góc nuôi lẫn nhau theo vòng:

  1. Mâu thuẫn gốc (C) làm nảy sinh bực bội, nghi ngờ (A).
  2. Thái độ tiêu cực (A) khiến người ta nói và làm những điều gay gắt (B).
  3. Hành vi gay gắt (B) làm bên kia thêm nghi ngờ (A), và có khi tạo thêm mâu thuẫn mới (C), như việc hai người không còn chịu chia sẻ thông tin cho nhau.

Vòng này có thể bắt đầu ở bất kỳ góc nào. Một người mang sẵn định kiến (A) vào một nhóm mới có thể gây ra hành vi (B) dẫn tới mâu thuẫn thật (C). Một hành vi vô tình (B) như quên mời một người vào cuộc họp có thể sinh ra thái độ (A) rồi thành mâu thuẫn quyền lợi (C).

Gỡ cả ba góc

Galtung cho rằng mỗi góc cần một kiểu việc khác:

GócViệc cần làmTrong ví dụ sân bóng
Hành viDừng hành vi gây hại, hạ nhiệtTách hai nhóm, dừng cuộc cãi
Thái độThay đổi cách nhìn về nhau, nhận lại tính người của bên kiaCho hai nhóm nói về cảm giác của mình, nghe nhau
Mâu thuẫn gốcTìm lối ra mới cho sự không tương hợpLập lịch luân phiên, hoặc chia sân, hoặc cho hai nhóm đá chung

Ông đặc biệt nhấn vào góc C. Theo Galtung, cách gỡ tốt nhất cho mâu thuẫn gốc không phải là một bên thắng, cũng không phải chia đôi, mà là "vượt lên" (ông dùng chữ transcend): tìm ra một cách nhìn hay một giải pháp mới khiến mâu thuẫn không còn là mâu thuẫn. Ví dụ, nếu nhà trường mở thêm một khoảng sân, hoặc thêm một hoạt động hấp dẫn khác giờ ra chơi, chuyện tranh sân tự hết.

Những sai lầm mô hình giúp tránh

  • Chỉ dập hành vi. Phạt, cấm, bắt xin lỗi mà không sửa gốc. Hành vi tạm dừng, xung đột vẫn âm ỉ.
  • Chỉ sửa thái độ. Khuyên "thương nhau đi", "nghĩ tích cực lên" trong khi mâu thuẫn quyền lợi vẫn còn nguyên. Lời khuyên không thay được sự công bằng.
  • Chỉ sửa cấu trúc. Chia lại việc, đổi lại lịch, nhưng không ai nói ra những tổn thương đã có. Cấu trúc mới, nhưng người cũ vẫn nghi nhau.
  • Đổ hết cho tính cách. "Người đó vốn khó chịu" là chỉ thấy góc A, bỏ qua C. Rất nhiều người "khó chịu" trở nên dễ chịu khi hoàn cảnh được sửa.

Dùng tam giác cho một nhóm làm bài chung

Bốn sinh viên làm chung một bài tập lớn, điểm chấm chung cho cả nhóm. Gần hạn nộp, ba người cho rằng người thứ tư làm quá ít. Thử vẽ tam giác:

  • C: điểm chấm chung trong khi công sức không chia đều; ngay từ đầu nhóm chưa thống nhất ai làm phần nào, hạn nội bộ là ngày nào.
  • A: ba người nghĩ "bạn ấy lười, ỷ lại"; người thứ tư nghĩ "mình không được giao việc rõ, góp ý thì bị gạt".
  • B: nhóm chat lập riêng không có người thứ tư, lời lẽ mỉa mai trong buổi họp, người thứ tư thôi trả lời tin nhắn.

Gỡ B: dừng nhóm chat riêng, nói chuyện trực tiếp cả bốn người. Gỡ A: mỗi người kể lại việc đã xảy ra theo cách mình thấy, và nhận ra có phần hiểu nhầm hai chiều. Gỡ C: chia lại phần việc còn lại thành đầu việc rõ ràng có tên người và hạn, và lần sau thống nhất cách chia ngay buổi đầu. Chỉ làm một trong ba thì chuyện sẽ quay lại ở bài tập sau.

Góc nhìn hôm nay

Tam giác ABC dễ nhớ, dễ vẽ ra giấy, và dùng được cho người không chuyên. Nó đặc biệt hữu ích cho thầy cô, người quản lý, hay người đứng giữa trong gia đình: những người thường chỉ thấy phần hành vi và bị cám dỗ xử lý mỗi phần đó.

  • Khi gặp một mâu thuẫn, vẽ một tam giác, ghi vào mỗi góc vài chữ.
  • Hỏi: mình đang xử lý góc nào? Góc nào đang bị bỏ quên?
  • Với góc C, thử tìm một lối "vượt lên" trước khi nghĩ tới chia đôi.
  • Muốn đọc sâu, tìm sách Peace by Peaceful Means của Galtung, phần lý thuyết xung đột.

Câu hỏi thường gặp

Tam giác xung đột của Galtung là gì?

Là mô hình chia xung đột thành ba góc: thái độ (A), hành vi (B) và mâu thuẫn gốc (C). Ba góc kéo theo nhau, nên muốn gỡ xung đột cho đến nơi phải xử lý cả ba chứ không chỉ dập hành vi.

ABC trong tam giác xung đột nghĩa là gì?

A là attitude, thái độ gồm cảm xúc và định kiến; B là behaviour, hành vi nhìn thấy được; C là contradiction, sự không tương hợp thật giữa mục tiêu hay quyền lợi của các bên.

Xung đột tiềm ẩn theo Galtung là gì?

Là khi đã có mâu thuẫn gốc và thái độ tiêu cực nhưng chưa có hành vi bộc lộ. Xung đột tiềm ẩn có thể bùng ra bất kỳ lúc nào nếu gốc không được gỡ.

"Vượt lên" (transcend) trong cách gỡ của Galtung là gì?

Là tìm một cách nhìn hay giải pháp mới khiến mâu thuẫn không còn là mâu thuẫn, thay vì để một bên thắng hay chia đôi. Ví dụ thay vì tranh một khoảng sân, mở thêm một chỗ chơi cho cả hai nhóm.

Vì sao chỉ phạt hành vi thì xung đột không hết?

Vì hành vi chỉ là phần nổi. Thái độ và mâu thuẫn gốc vẫn còn, nên hành vi sẽ quay lại dưới dạng khác. Phạt có thể cần để dừng gây hại, nhưng phải đi kèm việc gỡ hai góc kia.

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột

Bài viết liên quan

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột Xem app khác