Xung ĐộtWiki
Tìm
Hiểu về xung đột

Xung đột công việc và xung đột quan hệ: loại nào có ích cho nhóm

Xung đột công việc là bất đồng về ý tưởng, xung đột quan hệ là va chạm cá nhân; theo nghiên cứu, loại sau hầu như luôn có hại, loại trước chỉ có ích khi không lây sang.

Xung đột công việc và xung đột quan hệ: loại nào có ích cho nhóm

Xung đột công việc là bất đồng về nội dung việc cần làm: ý tưởng, phương án, cách hiểu vấn đề. Xung đột quan hệ là va chạm giữa người với người: khó chịu, ác cảm, khác tính. Cách phân biệt này được nhà nghiên cứu Karen Jehn đưa ra trong một nghiên cứu năm 1995, rồi bổ sung loại thứ ba là xung đột quy trình. Các tổng hợp nghiên cứu về sau cho thấy xung đột quan hệ hầu như luôn có hại cho nhóm, còn xung đột công việc có thể có ích, nhưng chỉ khi nó không lây sang thành chuyện cá nhân.

Karen Jehn và ba loại xung đột trong nhóm

Karen Jehn là nhà nghiên cứu hành vi tổ chức người Mỹ. Năm 1995, bà công bố trên tạp chí Administrative Science Quarterly một nghiên cứu về lợi và hại của xung đột trong nhóm làm việc, dựa trên khảo sát và quan sát các nhóm thật. Trong đó bà tách hai loại xung đột mà trước đó hay bị gộp chung. Năm 1997, bà thêm loại thứ ba.

LoạiVề cái gìCâu nói điển hình
Xung đột công việc (task conflict)Nội dung: ý tưởng, quan điểm, phương án, cách hiểu dữ liệu"Em nghĩ nên làm bản khảo sát trước rồi mới thiết kế."
Xung đột quan hệ (relationship conflict)Con người: tính cách, cảm xúc, ác cảm, giá trị cá nhân"Anh ấy lúc nào cũng tỏ ra mình giỏi nhất."
Xung đột quy trình (process conflict)Cách tổ chức: ai làm gì, ai quyết, chia việc, lịch"Sao lại giao phần này cho em trong khi chị rảnh hơn?"

Trong đời thực, ba loại hay đi cùng nhau. Nhưng tách chúng ra giúp nhìn rõ: một nhóm có thể tranh luận nảy lửa về ý tưởng mà vẫn quý nhau, và một nhóm khác có thể chẳng bất đồng gì về nội dung mà vẫn ngột ngạt vì không ưa nhau.

Giả thuyết ban đầu: xung đột công việc là tốt

Trong nghiên cứu năm 1995, Jehn và nhiều người cùng thời cho rằng xung đột công việc ở mức vừa phải có thể giúp nhóm làm tốt hơn, nhất là với những việc không theo khuôn mẫu. Lý do: khi người ta thẳng thắn phản biện ý của nhau, nhóm xem xét nhiều phương án hơn, phát hiện lỗi sớm hơn, tránh đồng thuận quá vội. Ngược lại, xung đột quan hệ làm người ta mất tập trung, tốn sức vào việc giận dỗi, đề phòng, và giảm sự hài lòng với nhóm.

Ý tưởng này rất được ưa chuộng trong sách quản trị: "hãy cãi về ý tưởng, đừng cãi về con người".

Khi số liệu nói khác: hai tổng hợp nghiên cứu

Năm 2003, Carsten De Dreu và Laurie Weingart tổng hợp kết quả của nhiều nghiên cứu về xung đột nhóm. Kết quả gây bất ngờ: tính trung bình, không chỉ xung đột quan hệ mà cả xung đột công việc cũng đi kèm với kết quả làm việc kém hơn và sự hài lòng thấp hơn. Họ còn thấy hai loại xung đột có tương quan khá mạnh với nhau: nhóm nào có nhiều xung đột công việc thì thường cũng có nhiều xung đột quan hệ.

Năm 2012, Frank de Wit, Lindred Greer và chính Karen Jehn làm một tổng hợp lớn hơn, gồm 116 nghiên cứu với hơn tám nghìn nhóm. Kết quả tinh tế hơn:

  • Xung đột quan hệ và xung đột quy trình có quan hệ tiêu cực ổn định với kết quả của nhóm.
  • Xung đột công việc thì không có quan hệ tiêu cực rõ rệt; tính chung, nó không tốt cũng không xấu.
  • Xung đột công việc đi kèm kết quả tốt hơn trong những nghiên cứu mà nó ít dính với xung đột quan hệ, và trong các nhóm lãnh đạo cấp cao.

Các tác giả gọi đây là "nghịch lý" của xung đột nhóm: người ta tin bất đồng về ý tưởng là có ích, nhưng lợi ích ấy chỉ xuất hiện trong những điều kiện nhất định.

Vì sao xung đột công việc hay biến thành xung đột quan hệ

Điều kiện quan trọng nhất là hai loại xung đột có tách được nhau hay không. Trong thực tế, chúng rất hay lây sang nhau. Có mấy cơ chế quen thuộc:

  1. Đọc nhầm động cơ. Khi ý mình bị phản bác, người ta dễ nghĩ bên kia "cố tình chơi mình" thay vì "họ nghĩ khác". Các nhà nghiên cứu Tony Simons và Randall Peterson (2000) chỉ ra rằng trong những nhóm ít tin nhau, xung đột công việc dễ bị diễn giải thành tấn công cá nhân.
  2. Gắn ý tưởng với bản thân. Người bỏ nhiều công cho một phương án thấy phương án bị chê như chính mình bị chê.
  3. Cách nói. "Ý này không ổn vì thiếu số liệu" khác hẳn "anh lúc nào cũng làm ẩu". Cùng một nội dung, cách nói quyết định nó ở lại tầng công việc hay trượt sang tầng quan hệ.
  4. Áp lực và mệt mỏi. Gần hạn chót, người ta dễ cáu, và một góp ý bình thường cũng nghe như chê bai.

Ngược lại, xung đột quan hệ cũng lây sang công việc: khi đã không ưa nhau, người ta phản đối ý của nhau chỉ vì nó đến từ "người đó".

Giữ bất đồng ở đúng tầng

Từ các nghiên cứu trên, có thể rút ra vài điều thực tế cho nhóm làm việc, nhóm học tập, hay cả gia đình khi phải quyết chuyện chung:

  • Xây sự tin cậy trước. Nhóm tin nhau thì chịu được tranh luận gay gắt hơn mà không ai thấy bị tấn công.
  • Nói về việc, không nói về người. Mô tả vấn đề cụ thể ("bản này thiếu phần chi phí") thay vì gán nhãn ("anh cẩu thả").
  • Tách ý tưởng khỏi người đề xuất. Có nhóm viết các phương án lên bảng không ghi tên ai, để bàn về phương án chứ không về người.
  • Làm rõ quy trình sớm. Xung đột quy trình là loại dễ phòng nhất: ai làm gì, ai có quyền quyết, hạn khi nào, nói rõ từ đầu.
  • Nhận ra lúc trượt tầng. Khi câu chuyện bắt đầu có "lúc nào cũng", "kiểu người như", là lúc nên dừng lại, hạ nhiệt, rồi quay về nội dung.

Một ví dụ: bếp nhà hàng giờ cao điểm

Bếp trưởng và bếp phó bất đồng về việc đổi cách trình bày một món. Bếp phó cho rằng cách cũ làm chậm ra món, bếp trưởng cho rằng cách mới làm món trông kém đẹp. Đây là xung đột công việc thuần tuý, và có ích: nó buộc cả hai cân nhắc giữa tốc độ và hình thức.

Nếu bếp trưởng gạt đi trước mặt cả bếp bằng câu "cậu biết gì mà đòi đổi", xung đột lập tức trượt sang tầng quan hệ. Bếp phó không còn nghĩ về món ăn mà nghĩ về thể diện. Lần sau anh ta sẽ không góp ý nữa, hoặc sẽ phản đối mọi thay đổi của bếp trưởng. Nhóm mất cả lợi ích của bất đồng ban đầu lẫn sự gắn bó.

Nếu bếp trưởng nói "thử một tối, đo xem ra món nhanh hơn bao nhiêu, rồi chụp ảnh hai cách so sánh", bất đồng vẫn ở tầng công việc, và nhóm học được điều gì đó.

Góc nhìn hôm nay

Bài học từ ba mươi năm nghiên cứu không đơn giản là "cãi về ý tưởng thì tốt". Đúng hơn là: bất đồng về nội dung có thể giúp nhóm nghĩ kỹ hơn, nhưng chỉ khi nhóm có đủ tin cậy và kỹ năng để giữ nó không lây sang chuyện cá nhân. Không có những điều kiện ấy, khuyến khích tranh luận có thể gây hại nhiều hơn lợi.

  • Trong nhóm của mình, thử đếm xem gần đây bao nhiêu bất đồng là về việc, bao nhiêu là về người, bao nhiêu là về cách chia việc.
  • Nếu xung đột quy trình nhiều, sửa quy trình trước, vì đó là phần dễ nhất.
  • Người muốn đọc nguồn gốc có thể tìm bài của Jehn (1995) và tổng hợp của de Wit, Greer và Jehn (2012) trên các thư viện học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Xung đột công việc và xung đột quan hệ khác nhau thế nào?

Xung đột công việc là bất đồng về nội dung như ý tưởng, phương án, cách hiểu vấn đề. Xung đột quan hệ là va chạm cá nhân như ác cảm, khác tính, khó chịu nhau. Cách phân biệt này do Karen Jehn đưa ra năm 1995.

Xung đột quy trình là gì?

Là bất đồng về cách tổ chức công việc: ai làm gì, ai quyết định, chia việc và lịch ra sao. Jehn bổ sung loại này năm 1997. Đây là loại dễ phòng nhất nếu nhóm làm rõ vai trò từ đầu.

Xung đột công việc có tốt cho nhóm không?

Có thể, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Tổng hợp năm 2012 cho thấy tính chung nó không tốt không xấu, và chỉ có ích khi ít dính với xung đột quan hệ, tức khi nhóm tin nhau đủ để tranh luận mà không thấy bị tấn công.

Vì sao tranh luận về việc hay thành giận nhau?

Vì người ta dễ đọc sự phản bác thành tấn công cá nhân, nhất là khi ít tin nhau, khi gắn ý tưởng với bản thân, hoặc khi cách nói mang tính gán nhãn. Áp lực và mệt mỏi làm chuyện này dễ xảy ra hơn.

Làm sao giữ bất đồng ở tầng công việc?

Xây sự tin cậy trong nhóm, mô tả vấn đề cụ thể thay vì gán nhãn người, tách phương án khỏi người đề xuất, làm rõ quy trình từ đầu, và dừng lại khi câu chuyện bắt đầu có "lúc nào cũng".

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột

Bài viết liên quan

Mở app Xung Đột

Sa bàn giấy, quân cờ gỗ — cắt tiếp tế, hạ thủ phủ

Mở app Xung Đột Xem app khác